Period mjerenja: 18.decembar 2009. – 7.januar 2010.godine

A)  Koncentracije  lebdećih čestica manjih od 10 mikrometara, LČ 10 (PM10)

Granična vrijednost zagađenosti zraka lebdećim česticama LČ 10 (PM 10) prema propisima BiH:
Godišnji prosjek koncentracija lebdećih čestica LČ 10 (PM 10)  ne smije biti veći od 50 mikrograma po kubnom metru s tim da dnevni prosjek od 100 µg/m3 ne smije biti prekoračen više od 7 dana u toku kalendarske godine.
Ocjena:
1.U periodu od 18.decembra 2009  do 7.januara 2010.godine  na mjernom mjestu „TETOVO“ u Zenici  dnevni prosjek koncentracija  LČ 10 od 100 µg/m3  bio je prekoračen 10 dana, a prema propisima dozvoljeno je najviše 7 dana u toku kalendarske godine. Komentar je suvišan.
2. U periodu od 18.decembra 2009  do 7.januara 2010.godine  prosjek svih koncentracija LČ 10 (PM 10) na mjernom mjestu „TETOVO“-Zenica iznosio je 119 µg/m3. To je vrlo visok prosjek  i kao takav značajno utiče na godišnji prosjek koji ne  bi smio biti veći od 50 µg/m3.
Napomena: Ne postoji norma za satni prosjek koncentracija lebdećih čestica PM 10.

B) Koncentracije  lebdećih čestica manjih od 2,5 mikrometara, LČ 2,5 (PM2,5)

U propisima BiH nisu definisane Granične vrijednosti zagađenosti zraka lebdećim česticama LČ 2,5 (PM 2,5).
U Hrvatskoj godišnji prosjek koncentracija lebdećih čestica manjih od 2,5 mikrometra ne smije biti veći od 25 mikrograma po kubnom metru.
Prema informacijama iz „Instituta za medicinska istraživanja i medicinu rada“-Zagreb u EU se priprema smjernica (COUNCIL  DIRECTIVE) po kojoj godišnji prosjek koncentracija LČ2,5 (PM2,5) ne smije biti veći od 20 mikrograma po kubnom metru zraka.
Ocjena: U navedenom periodu mjerenja koncentracije lebdećih čestica manjih od 2,5 mikrometra bile su visoko iznad dozvoljenih normi , makar  se  EU-norma odnosi na godišnji prosjek rezultata mjerenja.

C) Koncentracije  lebdećih čestica manjih od 1 mikrometar,LČ 1 (PM1)

Nisu  definisane Granične vrijednosti zagađenosti zraka lebdećim česticama LČ 1 (PM 1) niti u BiH niti u EU.

D) Udio finih čestica   u LČ 10 (PM 10):
Na osnovu podataka iz  predhodnih tabela slijedi:
- udio čestica manjih od 1 mikrometra u LČ 10 :                                      77 %
- udio čestica veličine između 1 i 2,5 mikrometra u LČ 10                         8 %
- udio čestica veličine između 2,5  i 10 mikrometara u LČ 10                  15 %
........................................................................................................................
Ukupno:                                                                                                 100 %.

Svakako da zabrinjava visoka zastupljenost čestica manjih od 1 mikrometra.

E) Koncentracije  sumpornog dioksida

Granična vrijednost zagađenosti zraka sumpornim dioksidom prema propisima BiH:
A.Godišnji prosjek koncentracija sumpornog dioksida ne smije biti veći od 90 mikrograma po kubnom metru s tim da dnevni prosjek od 240 µg/m3 ne smije biti prekoračen više od 7 dana u toku kalendarske godine.
B. Satni prosjek koncentracija sumpornog dioksida od 500 µg/m3 ne smije biti prekoračen 24 sata u toku  cijele kalendarske godine.

Ocjena:

1. U periodu od 18.decembra 2009  do 7.januara 2010.godine  dnevni prosjek  koncentracija sumpornog dioksida od 240 µg/m3 na mjernom mjestu „TETOVO“-Zenica bio je prekoračen  
   5 dana, a prema propisima BiH dozvoljeno je prekoračenje najviše 7 dana u toku cijele kalendarske godine.
2. U periodu od 18.decembra 2009  do 7.januara 2010.godine  na mjernom mjestu „TETOVO“-Zenica satni prosjek koncentracija sumpornog dioksida od 500 µg/m3  bio je prekoračen 30 sati, a prema propisima BiH dozvoljeno je prekoračenje najviše 24 sata u toku cijele kalendarske godine. Suvišan je komentar za vrlo visoke koncentracije sumpornog dioksida u naselju TETOVO
   
3. U periodu od 18.decembra 2009  do 7.januara 2010.godine  koncentracije  sumpornog dioksida  tri sata uzastopno prelazile su  500 mikrograma po kubnom metru (nivo „UZBUNE“) i to:
• 20. decembra 2009.godine u periodu od 21.oo do  24.oo h
• 21. decembra 2009.godine u periodu od 16.oo do 24.oo h
• 22. decembra 2009.godine u periodu od 00.oo do 04.oo h
•   4. januara 2010.godine u periodu od  19.oo do 22.oo h 
•   5. januara 2010.godine u periodu od  16.oo do 20.oo h  .

1. U periodu mjerenja od 18.decembra 2009  do 7.januara 2010.godine  pomoću mobilne stanice ZDK  utvrđene su visoke koncentracije lebdećih čestica i sumpornog dioksida u naselju TETOVO (lokacija kod Dilavera).
2. Slika stanja zagađenosti zraka lebdećim česticama je nekompletna jer nisu izvršene analize sadržaja teških metala (As,Cd,Mn,Zn,Ta,Pb,..)  i  policikličkih aromatskih ugljikovodika u  lebdećim česticama PM10, PM2,5, PM1. To se sada ne može uraditi  jer nedostaje  specijalna oprema za uzorkovanje lebdećih čestica PM10, PM2,5 i PM1  i specijalna laboratorijska oprema za analize sadržaja navedenih štetnosti, od kojih većina ima kancerogene osobine.

Napomena:
Dana 23.decembra na lokaciji TETOVO“ (lokacija kod Društvenog doma) pušten je u rad uređaj za kontinuirano mjerenje koncentracija benzena (benzola)  u prevoznoj mjernoj stanici  UNZE i utvrđena je prosječna koncentracija od 23 µg/m3  u toku nekoliko sati rada i to je vrlo visoka vrijednost kad se uzme u obzir da u EU dozvoljeni godišnji prosjek za benzen (benzol) ne smije biti veći od 5 µg/m3. U propisima BiH nije data norma za benzen. Rezultati mjerenja koncentracija benzena (osim za nekoliko sati dana 23.decembra 2009.godine) nisu dostupni.

Zenica, 08.01.2010.

Mr  Fahrudin  Duran, dipl.ing.